Şirket Kültürünün Yetenek Yönetimindeki Rolü - Bazı Çiçekler Bazı Topraklarda Yetişmez

"Kültür stratejiyi kahvaltıda yer" - Peter Drucker

"Bizim şirketin kültürü çok güçlü" cümlesini duyduğunuzda aklınıza ne geliyor? Langırt oyunu mu, ücretsiz kahve mi, yoksa o laminasyonlu değerler posteri mi? Evet, bunların hepsi kültürün bir parçası. Ama kurum kültürü aslında bunların çok ötesinde, daha derin ve daha kişisel bir şey.

Kültür nedir, tam olarak?

En sade tanımıyla kurum kültürü, "burada işler böyle yürür" anlayışıdır. Yazısız kurallar, söylenmeden beklenenler, koridorda birinin arkasından fısıldananlar... Hepsi kültürün bir parçasıdır.

Kültürü oluşturan üç katman var: gözle görülebilen yüzey (ofis düzeni, ritüeller, kıyafet tarzı), söylenen değerler (misyon-vizyon, web sitesindeki "biz" sayfası) ve gerçekte hayata geçen davranışlar. Bu üç katman birbiriyle ne kadar uyumluysa, kültür o kadar güçlü ve sağlıklıdır. Uçurum ne kadar büyükse, sorunlar da o kadar büyük olur.

Her kurumun kültürü farklıdır ve bu normaldir

Büyük bir yanılgıyı hemen baştan ortadan kaldıralım: "İyi kültür" diye evrensel bir şablon yoktur. Bir start-up'ın kaotik, hızlı ve deneysel ortamı kimileri için rüya, kimileri için kâbus olabilir. Hiyerarşik, süreç odaklı bir kurumun öngörülebilirliği ve istikrarı ise tam tersi şekilde değerlendirilebilir.

Kültür; şirketin büyüklüğüne, sektörüne, kurucu profiline, tarihine, coğrafyasına ve hatta o şirkette en uzun çalışmış insanların kişiliklerine göre şekillenir. Yani bir bankanın kültürünün bir oyun şirketiyle örtüşmesini beklemek, elma ile armudu karşılaştırmak gibidir.

Üstelik kültür durağan da değildir. Bir şirket büyüdükçe, liderlik değiştikçe, piyasa koşulları dönüştükçe kültür de evrilir. Beş yıl önce girdiğiniz şirket, bugün bambaşka bir yer olabilir ya da olmuştur zaten.

Kültür değişmez değil, değişkendir. Bir kurumda kötü geçen deneyim, başka bir kurumda parlak bir kariyer hikâyesine dönüşebilir.

Doğru kültür ≠ En iyi kültür

İşte asıl mesele burada düğümleniyor. "Bu şirketin kültürü kötü" yerine belki sormamız gereken soru şu: "Bu kültür benim için uygun mu?"

Araştırmalar tutarlı biçimde gösteriyor ki, kendi değerleriyle kurumun değerleri örtüşen çalışanlar çok daha yüksek performans gösteriyor, çok daha az tükeniyor ve çok daha uzun süre o şirkette kalıyor. Bu sezgisel olarak da mantıklı. Sabah kalktığınızda yaptığınız işe ve gittiğiniz yere anlam yükleyebiliyorsanız, enerjiniz bambaşka oluyor.

Kendinize şu soruları sormak iyi bir başlangıç noktası olabilir:

• Hız mı yoksa derinlik mi bana daha iyi geliyor? Hızlı karar alıp hareket etmek mi, yoksa düşünerek, süreçlere sadık kalarak ilerlemek mi?
• Özerkliğe mi ihtiyaç duyuyorum, yoksa net bir çerçeveye mi?
• Rekabetçi bir ortamda mı daha iyi çalışırım, yoksa iş birlikçi bir atmosferde mi?
• Başarısızlığın öğrenme fırsatı sayıldığı bir yer mi istiyorum, yoksa hata payının dar tutulduğu, mükemmeliyetçi bir yapı mı bana daha uygun?

Bu soruların yanıtları size yargı bildirmiyor; sadece kendinizi daha iyi tanımanıza yardımcı oluyor.

Bir kurumun kültürünü nasıl okursunuz?

İş görüşmeleri çift taraflı bir süreçtir. Siz de sizi değerlendiren kurumu değerlendiriyorsunuz ya da değerlendirmeniz gerekiyor. Kültürü anlamak için ise birkaç pratik yol var.

• Görüşmede soru sorun

"Buradaki en başarılı kişiler nasıl insanlardır?" ya da "Son altı ayda ne öğrendiniz?" gibi sorular, kurumun gerçek kültürüne dair çok şey söyler. Cevaplarda heyecan görüyor musunuz, yoksa klişe cümleler mi duyuyorsunuz?

• Çevrenize danışın

LinkedIn'de o şirketten ayrılmış insanlarla konuşun. Neden ayrıldıklarını sorun. "Başka fırsatlar çıktı" ile "Çok bunaldım" arasındaki fark, aslında çok şey anlatır.

• Ortamı gözlemleyin

Ofise girdiğinizde insanlar birbirleriyle nasıl konuşuyor? Gülüşmeler var mı, yoksa herkes başını önüne eğmiş mi? Bekleme salonunda oturan bir aday olarak bile çok şey görebilirsiniz.

Kültür uyumsuzluğu ne kadar büyük bir sorun?

Oldukça büyük. Ve bu sorun çoğunlukla görünmez bir biçimde büyür.

Kültür uyumsuzluğu yaşayan bir çalışan genellikle ilk aylarda "uyum sağlayacağım" umuduyla sabırla bekler. Sonra ufak hayal kırıklıkları birikmeye başlar. Ardından o sinsi tükenmişlik sinyalleri gelir; Pazar akşamları gelen huzursuzluk, toplantılarda sessizleşmek, işe geç kalmak için bahaneler aramak ve nihayetinde ya istifa ya da kronik bir mutsuzluk.

Bu sadece o kişi için değil, kurum için de kayıptır. Yanlış kültüre yerleştirilmiş yetenekli bir insan, potansiyelinin çok altında kalır. Oysa aynı kişi, kendine uygun bir ortamda bambaşka bir performans sergileyebilir. Tüm bu konuştuklarımızı Fenerbahçe futbol takımının eski antrenörlerinden Aykut Kocaman’ın sanal dünyada viral olmuş sözüyle, tek bir cümlede özetlemek gerekirse “Bazı çiçekler bazı topraklarda olmuyor, hayatın gerçeği bu.”

Son olarak, kurum kültürü ne kadar güçlü olursa olsun, herkese uymak zorunda değil. Ve bu hiç kimsenin suçu değil. Bir kültürün "kötü" olması ile "size uygun olmaması" tamamen ayrı şeylerdir.

Kendinizi iyi hissetmediğiniz bir yerde çalışırken "ben bu işe layık değilim" ya da "bir şeyler yanlış gidiyor" diye düşünüyorsanız, bir adım geri çekilin. Belki sorun sizde değil, uyumsuzlukta. Ve uyumsuzluk çözülmez değil sadece doğru yeri bulmak gerekiyor.

Çalışmak hayatınızın büyük bir bölümünü kapsıyor. O bölümü kendinize yakın hissettiren bir yerde geçirmeye değer.

Oğulcan IŞIK
KRM OİB İşe Alım Sorumlusu